Gaz

    Doğal Gaz Piyasası Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının 3 üncü bendinde "Toptan Satış Tarifesi: Kurum doğal gaz satış tarifelerinde esas alınacak unsurlar ve şartları belirler. Satış fiyatları ise, bu esaslar dahilinde doğal gaz alım satımı yapan taraflarca serbestçe belirlenir." hükmü; Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği''nin Geçici 2 nci maddesinde ise bu duruma istisna olarak "BOTAŞ''ın toplam yıllık ithalat miktarı yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşünceye kadar, mevcut doğal gaz alım ve satış sözleşmelerini kısmi veya bütün olarak devralan tüzel kişiler hariç olmak üzere, doğal gaz piyasası içerisinde rekabetin hiç veya yeterince oluşmadığı durumlarda toptan satış fiyatları Kurul tarafından belirlenebilir." hükmü yer almaktadır. Bu hükümler çerçevesinde Kurul, 2008 yılına kadar toptan satış tarifesine ilişkin bir üst sınır fiyat belirlemiş, piyasaya BOTAŞ dışında ithalatçı şirketlerin de girmesiyle birlikte 2008 yılı toptan satış tarifelerini düzenleyen 13/12/2007 tarih ve 1411 sayılı Kurul Kararı ve 27/12/2007 tarih ve 1439-2 sayılı Kurul Kararı ile toptan satış fiyatlarının taraflar arasında serbestçe belirleneceğini karara bağlamıştır.
    Ayrıca, Yüksek Planlama Kurulu''nun 14/02/2008 tarih ve 2008/T-5 sayılı "Enerji KİT''lerinin Uygulayacağı Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Mekanizmasının Usul ve Esasları"na ilişkin kararı elektrik ve doğal gaz piyasasında faaliyet göstermekte olan kamu iktisadi teşekkülleri (EÜAŞ, TETAŞ ve BOTAŞ) tarafından uygulanmak üzere 01/07/2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Karar 540 Sayılı Devlet Planlama Teşkilatı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesine dayanılarak alınmış olup Kurumumuzun bu hususta herhangi bir işlemi bulunmamaktadır. Kararın Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş.''nin fiyatlarına ilişkin II.5.2. maddesinde "i. BOTAŞ, YTL ile doğal gaz satışı yaptığı abonelerine uygulayacağı aylık tarifelerini, EK-3''te yer alan formülasyonu kullanarak belirleyecektir. ii. BOTAŞ''ın kendisinden doğrudan gaz alan; Yap-İşlet-Devret ve Yap-İşlet Santralleri, Hamitabat Elektrik Üretim Anonim Şirketi ile Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait santrallere uygulayacağı fiyatlar, mevcut sözleşmelerdeki hükümler çerçevesinde belirlenecektir. iii. BOTAŞ II.5.2.(ii) maddesi kapsamında, yılın geri kalan dönemi için uygulayacağı satış fiyatlarını belirlerken, güncel Genel Yatırım ve Finansman Programında belirlenen mali hedeflerin tutturulmasını sağlayacaktır." hükümleri yer almaktadır. Bu kapsamda piyasada hakim konumda bulunan tedarikçi BOTAŞ''ın toptan satış fiyatları, söz konusu Kararın Ek-3/2 nci maddesinde yer alan formülasyona göre belirlenmekte olup yine bu maddede yer alan formülasyon ile güncellenmektedir.
    Kurul 2009 yılı toptan satış fiyatlarını düzenleyen 24/12/2008 tarih ve 1902 sayılı Karar ile ve 2010 yılı toptan satış fiyatlarını düzenleyen 24/12/2009 tarih ve 2365 sayılı Karar ile de toptan satış fiyatlarının taraflar arasında serbestçe belirlenmesinin devamını sağlamıştır.

 
 

    Doğal gaz perakende satış fiyatlarının ne şekilde oluştuğuna ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır.     Doğal Gaz Piyasası Kanununun 11 inci maddesinin perakende satış tarifelerine ilişkin 4 üncü bendinde "Dağıtım şirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları ve tarife esasları Kurumca belirlenir." hükmü yer almakta olup şehir içi dağıtım şirketlerinin abonelerine yaptıkları satışlarda uygulanmakta olan perakende satış fiyatları halihazırda birim gaz alım bedeli ve birim hizmet amortisman bedellerinden oluşmaktadır.
    -Perakende satış fiyatını oluşturan faktörlerden "birim hizmet ve amortisman bedeli" 4646 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış bir hak, belge, izin ve yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyetinde bulunan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişileri için her yıl Kurum tarafından belirlenerek ilan edilmekte ve yıl boyunca enflasyon ile güncellenmektedir. 4646 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra dağıtım lisansı alan şirketlerinin birim hizmet ve amortisman bedelleri ise ihale sürecinde, lisansın ilk 8 yılı boyunca uygulanmak üzere belirlenmektedir. 
    -Perakende satış fiyatının diğer faktörü olan "birim gaz alım fiyatı" ise toptan satış şirketlerinin dağıtım şirketlerine uyguladıkları toptan satış fiyatıdır. Doğal Gaz Piyasası Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının 3 üncü bendinde "Toptan Satış Tarifesi: Kurum doğal gaz satış tarifelerinde esas alınacak unsurlar ve şartları belirler. Satış fiyatları ise, bu esaslar dahilinde doğal gaz alım satımı yapan taraflarca serbestçe belirlenir." hükmü; yer almaktadır. Ancak, Yüksek Planlama Kurulu (YPK)''nun 14/02/2008 tarih ve 2008/T-5 sayılı "Enerji KİT''lerinin Uygulayacağı Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Mekanizmasının Usul ve Esasları" na ilişkin kararı elektrik ve doğal gaz piyasasında faaliyet göstermekte olan kamu iktisadi teşekkülleri (EÜAŞ, TETAŞ ve BOTAŞ) tarafından uygulanmak üzere 01/07/2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Karar 540 Sayılı Devlet Planlama Teşkilatı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesine dayanılarak alınmış olup Kurumumuzun bu hususta herhangi bir işlemi bulunmamaktadır. Kararın Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş.''nin fiyatlarına ilişkin II.5.2. maddesinde "i. BOTAŞ, YTL ile doğal gaz satışı yaptığı abonelerine uygulayacağı aylık tarifelerini, EK-3''te yer alan formülasyonu kullanarak belirleyecektir. ii. BOTAŞ''ın kendisinden doğrudan gaz alan; Yap-İşlet-Devret ve Yap-İşlet Santralleri, Hamitabat Elektrik Üretim Anonim Şirketi ile Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait santrallere uygulayacağı fiyatlar, mevcut sözleşmelerdeki hükümler çerçevesinde belirlenecektir. iii. BOTAŞ II.5.2.(ii) maddesi kapsamında, yılın geri kalan dönemi için uygulayacağı satış fiyatlarını belirlerken, güncel Genel Yatırım ve Finansman Programında belirlenen mali hedeflerin tutturulmasını sağlayacaktır." hükümleri yer almaktadır. Bu kapsamda piyasada hakim konumda bulunan tedarikçi BOTAŞ''ın toptan satış fiyatları, söz konusu YPK Kararının Ek-3/2 nci maddesinde yer alan formülasyona göre belirlenmiş olup yine bu maddede bulunan formülasyon ile güncellenmektedir.

 
 

" 4646 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının lisanslarda asgari olarak yer alacak hükümleri düzenleyen (b) bendinin (4) numaralı alt bendinde ve Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 18 inci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendinde "Lisans sahibinin Kurula tam ve doğru bilgi vermesini ve abonelere yapılan satışlar açısından; dağıtım lisansı sahibinin doğal gaz alımlarını en ekonomik kaynaktan yapmasını ve gerektiğinde yaptığı alımlarda en ekonomik alımı yaptığını kanıtlamasını sağlayacak hükümler." ,
" 4646 sayılı Kanunun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının perakende satış tarifelerini düzenleyen (4) numaralı bendinde "Dağıtım şirketleri en ucuz kaynaktan gaz temin ettiklerini, verimli ve güvenli işletmecilik yaptıklarını ispat etmek zorunda olup, lisans süresi içerisinde de bu yükümlülüğe uymak zorundadır.", " Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 28 inci maddesinin dokuzuncu paragrafında "Dağıtım şirketi abonelere sunduğu doğal gazı en ekonomik kaynaktan tedarik ettiğine dair kanıtlayıcı bilgi ve belgeleri Kuruma ibraz eder.", hükümleri bulunmaktadır. 
4646 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının lisanslarda asgari olarak yer alacak hükümleri düzenleyen (b) bendinin (4) numaralı alt bendinde ve Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 18 inci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendinde yer alan yukarıda belirtilen hükme istinaden dağıtım şirketlerinin lisanslarına "Lisans sahibi doğal gaz alımlarını ilgili mevzuatta belirtildiği şekilde en ekonomik kaynaktan yapmak ve gerektiğinde bunu ispat etmek yükümlülüğündedir." hükmü dercedilmiştir.
Dağıtım şirketlerinin doğal gaz alım fiyatlarını düzenleyen hükümlerin yanı sıra dağıtım şirketlerinin bir tüzel kişiden alabilecekleri doğal gaz miktarını belirleyen hükümler de mevzuatta bulunmaktadır. Bu kapsamda 4646 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin (d) bendinde "Dağıtım şirketlerinin bir yıl içerisinde dağıtacakları gazın en fazla yüzde ellisini bir tüzel kişiden satın almaları esas olup, Kurul rekabet ortamı oluşmasını dikkate alarak bu miktarı artırmaya veya azaltmaya yetkilidir." hükmü, Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliğinin dağıtım lisansı sahibi şirketlerin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen 28 inci maddesinin onuncu paragrafında "Lisans sahibi, Kurulca aksi kararlaştırılmadıkça bir yıl içerisinde dağıtacağı gazın en fazla yüzde ellisini bir tüzel kişiden satın alabilir." hükmü yer almaktadır. Şirketler doğalgaz alımlarını yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirmekle yükümlüdürler.

 
 

Güvence bedeli Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde düzenlenmiş olup, söz konusu maddede; "Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz. Güvence bedeli doğal gazı fiilen kullanmak üzere sözleşme yapan kişilerden veya bunların yetkili temsilcilerinden alınır. Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından belirlenir. Mal ve/veya hizmet üretim amaçlı doğal gaz kullanan aboneler ile serbest tüketiciler güvence bedeli olarak nakit yerine banka kesin teminat mektubu da verebilir. Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, talep tarihinden itibaren beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir. Serbest tüketicilerden güvence bedeli alınıp alınmayacağı ve koşulları imzalanacak sözleşmeler kapsamında serbestçe belirlenir." hükümleri yer almaktadır.

 
 

Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin "Tüketimlerin tespit edilmesi, tahakkuk ve faturalandırma" başlıklı 48 inci maddesinin 1 inci fıkrasının son cümlesinde "Tüketim faturalarında okuma periyotlarına göre hesaplanacak gün bazında ağırlıklı ortalama perakende satış fiyatı kullanılarak tahakkuk yapılır." denilmektedir. Bu kapsamda örneğin; 3 Ocak (dahil) - 3 Şubat (dahil) arasını kapsayan bir fatura dönemi için 29 gün için Ocak ayının tarifesi, 3 gün için Şubat ayının tarifesi üzerinden hesaplama yapılır.

 
 

Doğal gaz fiyatlarının uygulanmasında Doğal Gazın Faturalandırmaya Esas Satış Miktarının Tespiti ve Faturalandırılmasına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca gerekli hususlar ve düzeltme faktörleri dikkate alınmaktadır. Tebliğin 8 inci maddesinde yer alan "Her tahakkuk dönemine ait fiili üst ısıl değer ile düzeltme katsayısı (K) ve bu değerler esas alınarak yapılan hesaplamalar faturalarda belirtilir. Ayrıca, dağıtım şirketi bu bilgileri web sitesinde yayınlar. Ön ödemeli sayaç kullanılan sistemler için ise bir önceki aya ait her gün için tespit edilen üst ısıl değerlerinin o ay için hesaplanan metreküp cinsinden hacimsel akış ağırlıklı ortalaması ile düzeltme katsayısı (K) web sitesinde yayınlanır." hükmü uyarınca söz konusu bilgiler dağıtım şirketinin web sitesinde yayımlanmaktadır. Ayrıca, Kurumumuzun yaptığı ihale sonucunda dağıtım faaliyeti yürüten dağıtım şirketlerinin ve Başkent Doğal Gaz Dağıtım A.Ş.''nin uyguladığı fiyatlar ABD Doları üzerinden belirlenmiş olup, ay bazında kur farklılıkları da faturalarda bu tür bir farklılık yaratabilmektedir.

 
 

Kurumumuza doğal gaz faturalarının kesim tarihlerinin değiştirilmesi yönünde bazı talepler gelmektedir. Ancak bu konu ilgili bölgede dağıtım faaliyetini gerçekleştiren dağıtım şirketi ve tedarikçisi arasında çözümlenmesi gereken bir husustur. Dağıtım şirketleri tarafınızdan tahsil edecekleri faturaların tarihini kendi tedarikçilerine yapacakları ödemeler kapsamında belirlemektedir. Aynı şekilde, söz konusu şirketlerin de yurtdışındaki tedarikçilerine karşı sorumlulukları bulunmaktadır. Bu nedenle söz konusu hususun Kurumumuz nezdinde çözümlenmesi imkanı bulunmamakta olup, bu yöndeki taleplerin ilgili mercilere iletilmesi daha yerinde olacaktır.

 
 

Tarifeler üst sınır fiyatları ifade etmekte olup, dağıtım şirketleri eşit taraflar arasında ayrım yapmama ilkesine bağlı kalmak kaydıyla tarifelerin altında fiyat uygulayabilirler.

 
 

Sayaç dahil olmak üzere basınç düşürme ve ölçüm istasyonu veya servis kutusu çıkışına kadar servis hattı ile ilgili tüm maliyetler bu bedel kapsamındadır. Abone bağlantı bedeline sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri dahildir.

 
 

Bağımsız birim başına abone bağlantı bedeline merkezi ve bireysel kullanımlar için montajı yapılacak sayaçlar da dahildir. Merkezi amaçlı gaz kullanım için montajı yapılacak sayaçlarla ilgili ayrıca bir bedel alınmayacaktır. Örneğin 25 daireli bir apartman için; 25 münferit ve 1 merkezi abonelik olacak, ancak 25 x 180 = 4500 ABD Doları (ön ödemeli sayaç kullanılıyor olması durumunda 25 x 250 = 6250 ABD Doları) abone bağlantı bedeli ödenecektir (örnekte münferit bağlantı yapılan her bir dairenin 200 m² ye kadar brüt alanı aşmadığı varsayılmıştır).

 
 

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında Kurumumuza gönderilen başvurularda bazı tüketicilerden doğal gazın açılması ve kapatılması esnasında ayrı ayrı açma-kapama bedeli istenmiş olduğu belirtmektedir. Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği''nin 44 üncü maddesinde dağıtım şirketinin hizmetini durdurmasına neden olabilecek haller sayılmış ve söz konusu maddenin son fıkrasında bu işlemin yapılmasına ilişkin takip edilecek prosedür belirtilmiştir. Buna göre;

  • a) Müşterinin belli bir süre için doğal gazı kullanmak istememesi halinde, o döneme kadar tükettiği doğal gazın bedelini ödemesi şartıyla üç gün içinde,
  • b) Müşterinin; faturasını son ödeme tarihinden itibaren on beş gün içerisinde ödememesi halinde en az üç gün önceden haber verilmek suretiyle,
  • c) Mahkeme veya Kurul Kararına istinaden ya da kaçak veya usulsüz doğal gaz kullanıldığının tespiti halinde,
  • d) Abonenin diğer bir adreste bulunan doğal gaz aboneliği ile ilgili mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde,
  • e) Müşteriden kaynaklanan nedenlerle sayacın en az iki fatura dönemi okunamamasından dolayı dağıtım şirketince bırakılan bildirime üç iş günü içinde cevap verilmemesi halinde,
  • f) 63 üncü maddedeki hallerde, (acil durumlarda)
  • g) Diğer mevzuattan kaynaklanan zorunlu hallerde

dağıtım şirketi müşteriye gaz vermeyi kesebilir. Aynı Yönetmeliğin 45 inci maddesinde ise müşteriye yeniden doğal gaz verilmesine ilişkin hükümler yer almaktadır. Buna göre; "Doğal gazı kesilen müşterinin, yükümlülüklerini yerine getirmesi ve dağıtım şirketine başvurusu üzerine, müşteriye iki gün içinde yeniden doğal gaz verilir. Ancak, gerekiyorsa iç tesisatın kontrol ve testlerine ilişkin işlemler bu süre içinde yeniden yapılır. Doğal gazı 44 üncü maddenin (f) bendi hariç diğer hükümlerine göre kesilen müşteriden, sayaç açma kapama bedeli alınır. Sayaç açma kapama bedeli dağıtım şirketi tarafından her yıl tarife önerisi ile birlikte Kuruma sunulur ve Kurul tarafından belirlenir." Bu kapsamda; 24/12/2009 tarih ve 2357 sayılı Kurul Kararının sayaç açma kapama bedeline ilişkin 7 nci maddesi "Şehir içi doğal gaz dağıtım şirketlerinin, Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 44 üncü maddesine göre doğal gazı kesilerek hizmeti durdurulan müşterilerine uygulayacağı sayaç açma-kapama bedeli üst sınırı, yalnızca sayaç kaparken uygulanmak üzere 18 TL olarak tespit edilmiştir." şeklinde düzenlenmiştir. Sonuç olarak, yukarıda yer alan belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca gazın kesilmesi ve yeniden bağlanması durumunda uygulanacak olan bedel bir kereye mahsus olmak üzere 18 TL''dir.

 
 

4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu uyarınca tüketiciler abone veya serbest tüketici olarak sınıflandırılmışlardır. Aboneler gruplandırılmamış veya belli tüketici grupları için herhangi bir indirim mekanizması öngörülmemiştir Abonelere yapılacak olan gaz dağıtım ve satış faaliyetleri şehir içi doğal gaz dağıtım şirketleri tarafından gerçekleştirilmektedir. Mevcut mevzuat kapsamında 2003 yılından 2009 yılına kadar Kurum tarafından toplam 55 adet ihale gerçekleştirilmiş ve sonucunda 53 adet lisans verilmiştir. İhalede belirlenen fiyatlara dayanılarak 51 ilde dağıtım için yapılan yatırımlar devam etmekte olup, 48 ilde bu fiyatlarla gaz arzına başlanmıştır. Dolayısıyla tüm aboneler için belirlenen bu fiyatlar arasında farklılaştırmaya gidilmesi mevcut mevzuat kapsamında mümkün görünmemektedir.

 
 

Kurul Kararları ile belirlenen bedellerde yapılan değişiklikler tarife çalışmaları kapsamında, dağıtım şirketlerinin Kurumumuza sundukları mali veriler, tarife önerileri ve diğer değişkenler (dolar kuru öngörüleri vb.) göz önüne alınarak mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmekte ve Kurul Kararında belirtilen dönem için geçerli hale gelmektedir. Her bir düzenleyici işlemin geçerli olduğu süre için uygulanabileceği ve abonelerden tahsil edilen bedelin o dönem için mevzuata uygun olduğu da göz önüne alındığında daha önceki dönemde geçerli olan abone bağlantı bedeli üzerinden abone olan tüketicilere, sonraki dönemde geçerli olan bedelin uygulanması, yani aradaki farkın iadesi mümkün değildir.

 
 

"Motorlu Taşıtlarda Yakıt Olarak Kullanılan" doğalgazın ÖTV''si 0,6964 TL/Sm3, "Diğerleri"nin ÖTV''si 0,0230 TL/Sm3''tür. KDV oranları ise %18''dir. Kurumumuzun vergi oranlarının belirlenmesine ilişkin bir yetkisi bulunmamaktadır.

 
 

Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği''nin 50 nci maddesinde yer alan "Müşteri, fatura bedeline itiraz etme hakkına sahiptir. Müşteri faturaya itirazını, tebliğ tarihinden itibaren son ödeme tarihine kadar dağıtım şirketinin müşteri hizmetleri birimine yapar. Dağıtım şirketi itirazı, itirazın yapıldığı tarihten itibaren on iş günü içinde karara bağlar." hükmü uyarınca faturalar ile ilgili itiraz ve şikâyetlerde faturayı düzenleyen dağıtım şirketine başvurulmalıdır.